سه‌ره‌تا | ئه‌رشیف‌ | ناونیشان | په‌یوه‌ندی

ئه‌رشیف

ئه‌رشیف

هەندێ بۆچوون لەبارەیبیرەوەرییەكانی ئەمیری قازییەوە
حەسەن ماوەرانی

لەمێژ بوو هەوڵمدەدا بیرەوەرییەكانی كاك ئەمیری قازی بخۆێنمەوە و بزانم ئەو باس و خواسەی كە لەپاش دەرچوونی ئەو بیرەوەرییانە پەیدا بوون تا چ ڕادەیەك ڕاستن. بەداخەوە پاش خوێندنەوەی بیرەوەرییەكانی كاك ئەمیر  یەكەم شت كە بە مێشكم داهات ئەوە بوو كە خوێنەرەكانی ئەم كتێبه  نەك هەر‌ بە ناحەق وەبەر ڕەخنە  و وردبینیان نەداوه بەڵكو زوریشیان مایە بۆداناوە‌. كاك ئەمیر كە خۆی خاوەن ڕابردوویەكی بە ووتەی خۆی نیزیك بە 67 ساڵەی خەباتە( وەك لەنووسینەكەی ڕا دەردەكەوێ لە 8  ساڵەییەوه ئەندامی ڕێكخراوی لاوان بووە، هەر چەند ئەوە زۆر سەیرە)‌ لانیكەم لەنووسینی بیرەوەریی خۆیدا دەبوایە بە بێلایەنی و لەڕوانگەیەكی زانستیانەوە هەوڵبدا ئاوڕ لەڕابردووی خۆی بداتەوە، بەتایبەت ئەو ئێستاش خۆی بە سكرتێری ڕێكخراوەیەك دەزانێ كە داوای سەربەخۆیی بۆ وڵات دەكا.

 بەداخەوە بە خوێندنەوەی بیرەوەرییەكانی 450 ڵاپەڕەیی كاك ئەمیری قازی،  ئەو بیرەوەرییانەم وەك ‌ ئەو‌ نیو بەیتە گاڵتەیەی  كە بە فارسی لەسەر شیعری فردوسیڕا كوتراوە هاتە بەرچاو:

من ێ‌نم كە رستم بود پهلوان!من ئەوەم كە رۆستەم پالەوانە!

 یەكەن  نوختەی بەرچاوی نووسراوەكەی كاك ئەمیر ‌ ئەوەیە كە لەسەرتاسەری بیرەوەرییەكانی كە بە ووتەی خۆشی لەباری مێژووی ڕوودانیانەوە تێكەڵ پێكەڵە، تاقە كەسێك كە هەمیشە ڕای دروستی هەبووە، هەر كاك ئەمیر بووە.  تەنانەت لە سەردەمی میرمنداڵێشدا! 
 دووهەم نوختەی بەرچاو لە بیرەوەرییەكانی ئەوەیە كە هەر ئاغاوەت و ئاغاوەتزادەكان شوڕشگێڕ و كوردخواز بوون و بەس. گەرچی لەملاولا باسی چەند كرمانج و وەرزێڕێكیش بە چاكە دەكا.  لەكاتێكدا شاراوە نییە كە تەنیا لەسەردەمی پاش ئیسلاحاتی ئەرزی لە ئێرانێدا كە لەلایەن ڕاوێژكارەكانی ئەمریكادا بەسەر زۆرینەی دیكتاتۆرە دەستەمۆكانی ئەواند داسەپا(1960 هەتا 1965)، ئاغاوەتی  ڕۆژهەلاتی كوردستان بۆ ماوەیەكی كورت  ڕوویانكردە شۆڕشی كورد.
سیهەم نوختەی بەرچاوی ئەو بیرەوەرییانە ڕق و قینێكی توندە لە بیر و ڕای چەپ. گەر چی بەهۆی كاك سەلاح و كاك محمەد و كاك عەبدولای مهتدی (بە بڕوای من چون لە بنەماڵەی ئێلخانیزادەن، نەك بە هۆی باوكی خوالێخۆشبوویان حاجی رەحمان ئاغای نیشتمانپەروەر و یان بیر و ڕایان) سوكە ڕێز و حورمەتێك بۆ كۆمەڵە دادەنێ. ئەو نەفرەتە هەتا ڕادەیەكە  كە لەكاتێكدا دەیان ساڵە دیكتاتورە هەرە خوینمژەكان بە ناچار ملیان داوە بە ئەو بنەمایە كە زەوی هی ئەو كەسەیە كە دەیكێڵی و لە وڵاتەكانیان ڕێفورمی ئەرزیان كردووە، كاك ئەمیر لە چەند شوێنا دەنووسێ "دروشمی پڕ و پوچی ئەرز هی ئەوكەسەیە  دەیكێڵێ". 

ئەگەر كاك ئەمیر لە بنەماڵەیەكی نیشتمانپەروەر و ڕوناكبیر نەبا و خۆی بەگزادەیەكی نەخۆێندەوار با گوماندەكرا لەبەر كارتێكەریی دەورانپشت شتی وەها دەنووسێ. بەڵام ‌ هەم رەوانشاد بابی (گەر چی‌ خۆشی ئاغاوەت بووە) و هەم براكەی بەرێزكاك ئەحمەد بەدوورن   لەم چەشنە بیركردنەوە دواكەوتووانەیە.‌   ‌بەداخەوە بۆ كاك ئەمیر نەفرەت لە بیروڕای چەپ لەناو حیزبی دێمۆكراتدا دەگاتە رادەیەك كە تەنانەت سەناری مامدی لە چاو مامە غەنی بلوریان كە بیست و پێنج ساڵان ‌ لە بەندیخانەی ڕژیمدا بۆ داكۆكی لە حیزبی دێمۆكرات و مافی نەتەوەی كورد بە سەرفرازی ڕاوەستا، دەبێتە شۆڕشگێڕ و مامەش "یاوەسەرا". ئەو نەفرەتە دەگاتە ڕادەیەك كە دۆستی  خۆی، حەمەدەمینی سیراجی كە هەتا زیندوو بوو قەت نەبیسرا و نەدیترا لە دانیشتن لەگەل یەك كاك ئەمیر بكارێ ڕەخنەیەكی  مەنتیقیی لێبگرێ، ئەویش پاش كۆچی دووایی، دەداتە بەر هێرشێكی زۆر  ناجوامێرانەی قەڵەمی. جیا لەمانەش سەرەڕای هەندێك پاڕاستنی شەهید قاسملو  ( پێموایە لەبەر ئاغاوەتزادە بوونی!) ئەویش و بیری سوسیالیزمی دێمۆكراتیكەكەی دەداتە بەر هێرشێكی بە وردە كارییەوە و لەبیری نامێنی كە لەپێشدا نووسیبووی كە لە كۆنگرەێ سێهەمدا  هێنانەوەی  ئەو دێمۆكراتیكه لە پاش سۆسیالیزمەكە ‌ شاكاری خۆی بووە، لەكاتێكدا هەموو كەس دەزانێ كە دكتۆر قاسمڵو ئارشتێكتی سەرەكیی بەرنامەی كۆنگرەی سێهەم بووە نەك كاك ئەمیر و سۆسیالیزمی دێمۆكراتیك بیری  خودی دكتور قاسملو بوو نەك كاك ئەمیر. 
هەروەها لەسەریەك  هەڵسەنگاندنەكەی له دكتۆر قاسملو لەچاو نرخدانانی بۆ سەلاحی مهتدی و مام جەڵال و هەندی سكرتێری حیزبەكانی كوردی و فەلەستینی‌ ئەوەندە كەمبایخە كە لە ئەنجامی خویندنەوەیدا، خوێنەر ئەو كەسایەتێیەی‌ بە  مرۆڤێكی بێسەرەوبەرە و تێكدەر دێتەبەر چاوی. لەكاتێكدا سەرەڕای  هەموو ڕەخنەیەكی كە لە دكتور قاسملو هەبووە، كەسایەتێكی زۆر  بەنرخ بووە لە حیزبی دێمۆكراتدا و،  لە ئاست بزوتنەوەی رزگاریخوازانەی نەتەوایەتی كوردیشدا كەسایەتیەكی كەم وێنەیە.  ڕەخنە پێویستە بەڵام رێزگرتن لە تێكۆشان و خەبات و كەرامەتی هاوڕێیان ، ئەویش كەسانێك وەك دكتۆر قاسملو و مامە غەنی  و شەهید سولەیمانی موعینی و دكتۆر شەرەفكەندی و كەریمی حیسامی و حەمەدەمینی سیراجی كە تەمەن و ژیانی خۆیان بەپێی بۆچوونی خۆیان فیدای نەتەوەكەیان كردووە فەرزە. بەداخەوە لەكوردەواریدا بەهۆی  كەمبوونی ئاوەزی نەتەوایەتی ئەو بایخە نادری بەو كەسایەتیانە كە ئەگەر لە ئۆروپا لەدایك ببان ، كۆڵان و مەیدان و شاریان بەناو دەكردن. 


خاڵی چوارەم كە لەو بیرەوەرییانەدا زۆر بەرچاوە ئەوەیە هەركەس كوژراوە لە خەتا بێبەریە و ڕەخنەشی لێدەگیرێ بەڵام نەك زۆر  توند، ئەوەی زیندووشە مەبادا ناوی بە خراپە بێ و وەڵامبداتەوە بە خێشكەیی بەلایدا بخوشێین و ئەوەش كە مردووە و شەهید نەبووە با وەبەر پڵلار درێ. 

خالی پێنجەم پێهەڵگوتنی لەڕادەبەدەرە بە بارزانیی نەمر و نیشاندانی ئەوە كە كاك ئەمیر تاقە كەسی جێگەی بڕوا متمانەی ئەو بووە كە تەنانەت لە ئەحمەد تۆفیق و هەژاریش لەو نزیكتر بووە! لەوەدا كە مەلا مستەفا بارزانی خەباتكارێكی كەموێنە بووە لە بزوتنەوەی رزگاریخوازانەی نەتەوایەتی كورددا،  چ گومانیك نییە. لەوەشدا كە بارزانی لە پتر لە شەستساڵ خەباتی خۆیدا هەڵە و هەڵەكاریشی هەبووە هیچ شكێك نییە و ئێستا كە سالەها بەسەر ئەو ڕووداوانەدا تێپەڕیون ، هەڵەكانیش  بە هاسانی دەدیترێن. ئەوەش لە ڕێز و حورمەتی بارزانی كەم ناكاتەوە. بەبڕوای من گەر مرۆڤ  بە ڕوڕاستی نەك ماستاو كردنەوە پەنجە بۆ ئەو هەڵەیانە ڕاكێشی پتر خزمەتی ئامانجەكانی بارزانی و كەسایەتیەكەی دەكا. دەڵێن قینت لە هەر كەسایەتێك بوو، پەیكەرەی زوری لێساز كە و لەبەرچاوی خەڵك بیكه ‌بە خودا، ئینجا دەكاری تێكی بشكێنی!  كاك ئەمیر كە پێی وایە لەسەرەتاوە بەڕێوەبەری هەرە دروستكاری حیزبی دێمۆكرات بووه، ‌ بە هیچ جۆرێك لەو 67 سالە خەباتەدا ناوی عەزیزی یۆسفیی نەبیستووە! (گەرچی لە پاشكۆی كتێبەكەیدا، لە بیرەوەرییەكانی سەید ڕەسولی بابی گەورە، دیهقان،دا چەندین جاران ناوی كاك عەزیز هاتووە.)  دیارە كاك عەزیز كە لە بووژاندنەوەی حیزبدا دەوری سەرەكیی هەبوو  و لە ماوەی1329ی هەتاوی هەتا 1936 كە گیرا بەرپرسی كۆمیتەی بەرێوەبەری ئەو حیزبە بووە، نە ئاغا بوو نە ئاغازادە. ماوەی لەسەریەك 25 ساڵانەی زیندانەكەشی كە سێ ساڵی ڕەبەقی لە ژێر  حوكمی ئیعدامدا گوزەراند و ڕیسواكردنی ڕژێمی شا لە زیندانێڕا كە لە بڵاوكراوەكانی ئۆروپاییدا دەنگۆیەكی بەرزی لە دژی ڕژیمی شا ساز كرد بە گوێی كاك ئەمیر نەگەیشتبوو كە لە ئۆروپا خەریكی نوێنەرایەتیی حیزبی دێمۆكرات بوو!! كاك ئەمیر نەشی بیستووە كە مردنی كاك عەزیز لە ئەنجامی ژیانی نالەباری گرتووخانەكاندا، بوو بە هۆی یەكەم خۆپێشاندانی گەلیی كوردستان! نەوارەكەشی كە بە هۆی شەهید كاك سادقی شەرەفكەندی بۆ ئۆروپا بەڕیكرابوو  نەدیوە!كاك ئەمیر كە خۆشی دان بەوەدادەنێ كە پارتی لەوسەردەمیدا چی بەسەر  كوردی ڕۆژهەڵات هێناوە، بە هیچ جۆر دان بە كۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێمۆكرات داناهێنی و بە نێوی بزوتنەوەی چەكداریی 46 و 47 بە پەنای دا دەروات (هەمدیسان لە پاشكۆدا لە نوسراوەی سەید ڕەسول دا بە ڕاشكاوی باسی كراوە). شەهیدەكان هەو بوون و زیندوو ماوەكانی بزوتنەوەكەش لاڕێ! ئەو وەبیری نایە كە سلیمانی معینی (كە گۆیا زۆر دەگەڵ كاك ئەمیر دۆست بووه)‌ حەمەدەمینی سیراجی، مەلا ئاوارە، سمایلی شەریفزادە هەموو هەر ئەندامی بەڕێوەبەرایەتیی ئەو كۆمیتەیە بوون. هەروەها ناشزانێ كە" تێكۆشەر" كە ئێستاش ئۆرگانی تیۆریكی دێمۆكراتەكان و شانازی پێوە دەكەن، لە لایەن ئەو كۆمیتەوە  بڵاودەكراوه و ئورگانی تیۆریكی  ئەو كۆمیتەیە بوو‌. گەر چی بیرەوەرییەكانی كاك كەریمی حیسامیشی خوێندۆتەوە و بە سەدان جار لەگەڵ مەلا ڕەسول و حەسەنی ڕەستگار و باقی بەشدارەكانی ئەو بزوتنەوەیە دانیشتووە و خۆشی پاش زەختی پارتی پەنای بردبوو بۆ ئەوان، هەر بەدوای دۆزینەوەی پیلانی چەپە و تەنانەت دۆستە شیوعیەكانی حیزبی دێمۆكراتیش دەخاتە بەر بوختانی داردەست بوونی حیزبی توودە. لە كاتێكدا هەموو كەس جیاوازی نیوان  هەڵوێستەكانی حێزبی شیوعی عێراق و حیزبی تودە بەتاتبەت لەو كاتانەدا كە بەڕێز كاك عەزیز محەمەد سكرتێری ئەو حیزبە بووە دەزانێ و هەموو دێمۆكراتەكانی ئەو سەردەمی بەدڵ سپاسی خزمەتەكانی شیوعیەكانیان لە باشوری كوردستان و لەسەردەمی پڕ نەكبەتی ئەسادا كردووە. بۆ دژایەتی خۆی لەگەڵ چەپ ئەوان دەكاتە داردەستی حیزبی تودە كە تێكۆشاون لەدژی شوڕشی كوردستان لەباشور، فیتنەیەك له ڕۆژهەڵاتی كوردستان هەڵایسێنن. سەیر ئەوەیە كە كاك ئەمیر لە بیری دەچێتەوە كە لەو سەدەمدا ناكۆكی نەكەوتبووە نێوان حیزبی شیوعی و بارزانی و شەڕی هەندرینیش كە بۆتە ئەفسانەیەكی كورد بەرهەمی چالاكی پێشمەرگەكانی ئەوان بووە.‌ بۆ درێژەدان بە تیوریی نفوزی تودە و بە قسەی خۆی پێڵانگێڕان  دەنووسێ كە لەپڕ  كاك كەریمی حیسامی  سەروگوێلاكی لە بەغدا پەیدا بوو. لەكاتێكدا نامەكانی شەهید سولەیمانی معینی  و كاك حەمەدەمینی سیراجی بۆ كاك كەریم  و داوای ئەوان وەك بەڕێوەبەرانی كۆمیتەی شۆڕشگێر لە حیزبی توودەی ئێران كە بوو بە هۆی گەڕانەوەی دكتور قاسملو و كاك كەریم،  ڕاستێەكی حاشا هەڵنەگرە. كاك ئەمیریش لەم سەو گوێلاك لە پر پەیدا بوونە زۆر چاك ئاگادار بووە. بە هەر جۆر كاك كەریم و كاك حەمەدەمین ئاغاوەتزادە نەبوون و ناماقووڵ! هەر بۆیەش لە ڕوانگەی كاك ئەمیرەوە دەكرێ بە دڵی خۆی باسیان بكا،  بەڵام دكتۆر قاسملو كە برادەری كاك حەمەدەمین و كاك كەریم بوو  و لە ئەسلدا لەسەردەمی دەستەلاتی ئەحمەد تۆفیقیدا لەسەر  ئەوی "كەشفی" شەڕی بە قەولی كاك ئەمیر " تودەكرات"ەكان دەسپێكرا، دەبێ شتێكی بۆ تێدا بێڵێتەوه، ئەویش نەك  لەبەر كەسایەتیی خودی قاسملو و لێهاتووییی سیاسی دكتۆر كە بەڕاستی لە سەرتاسەری  حیزبی دێمۆكراتدا بەرچاو بووە، ‌ بەلكو   لەبەر ئاغاوەتزادە‌ بوونی !! كە باسی تێكۆشانی تاران  دەكا  بەبێ هیچ بەڵگەیەك دەڵی كاك حەمەدەمین هاوڕیی نەكردین. چەند كەسیش دەكا بە كۆمیتەی ناوەوە كه ناوی كاك سەلاحی موهتەدیشی تێدایە، ‌ هەتا ئێستا كەس گوێبیسی وەك بەڕێوەبەرایەتی ناوەوەی حیزبی دێمۆكرات  نەبووە. لانی كەم ئەو كەسانەی كە ئەو سەردەم چالاكی سیاسیان هەبووە دەزانن كە كاك ئەمیر لە زانكۆی تاران  و نیو خوێندكارە كوردەكان نە دەوری سەرەكی هەبووە و نە توانایی و لێكدانەوەیەكی ئەوتۆ كە بتوانی لەو پلەیەی حێزبی دابێ، بەلام بە پێچەوانەوە كاك حەمەدەمین  هەم تواناییەكەی هەبووە و هەم لە 1331ەوە ئەندامی ڕێكخراوی لاوانی دێمۆكرات و پاشان حیزب بووە.  هەموو ئەوانەی لەو سەردەمەدا ئەندامی حیزبی دێمۆكرات بوون،  واتە 1342 و 1343،  و كەوتنە بەر ڕاوەدوونانی  ڕژیمی شا وەك كاك حەمەدەمین ، بە قەولی كاك ئەمیر تودەكرات بوون. كاك حەمەدەمینی سیراجی یەكیك لە كادیرە بەرپرسەكانی كۆمیتەی حیزبی دێمۆكرات لە تاران بوو و بڕیار وابوو لەگەل كاك حەسەنی باباتاهیری بەیەكەوە دەرچن. كاتێك كاك حەمەدەمین دەچێ لەدووی كاك حەسەن، دایكی دەڵێ كە هەڵاتووە. بەلام كاك حەمەدەمین  بە دیتنی كەوشەكانی لە ژێرپەردەدا دەزانێ كە  نایهەوی ژیان لە خۆی تێكدا تەنیا دەلێی ئەگەر هاتەوە پێێ بڵێین كە من  رۆیشتم. دیتیشمان كە پاش ماوەیەكی حەسەنی بابا تاهیری كە زاوای شەهید سولەیمانی موعینی و یەكێ لە بەرپرسانی حیزبی دێمۆكراتی كوردستان بوو  لە سەر‌ كورسی فەرمانداری مەهاباد دانیشت و بە چاكەتی فراكەوە دەستی شای ماچ كرد. بدەڵام كاك ئەمیر لە بیرەوەرییەكانی  ناپەرژێتە سەر  ئەوە كە باسی حەسەنی باباتاهیری بكا كە لەبنەماڵەكانی مەهاباد بوو و پاشان فەرمانداریش! دەبێ شتێكی تێدا بهێڵێتەوە. مەبەستی ئەو پتر لێدانی لە تودەكرات(چەپ ) ەكانی ناو دێمۆكراتە نەك ڕاستڕەوەكان! خەتكێشانی تودەكرات و دیمۆكرات لە باشوری كوردستان  بۆ دەركردنی دكتورقاسملو لەلایەن ئەحمەد تۆفیقەوە كە خوێ لە ماوەی كاری ناوەوەیدا ببوو بە كاسترۆی كوردستان و سازمانی لاوانی حیزبی بەڕێوەدەبرد و ئەندامی ڕاوێژكاری ئەو كۆمیتەیە بوو كە كاك عەزیزی یۆسفی بەرپرسی بوو، دەسپێكرا. بە هەر جۆر كاك ئەمیریش بە گوێرەی ئەوانەی تر هیچی بۆ پەڕاندنەوەی خۆی نییە و خەریكی  دۆزینەوەی نفوزی توودەییەكانە! و بە بیانووی پاڕاستنی پرەنسیپی حیزبی ئەوان بە  خەتاكارەكانی سەرەكی تیكشكانەكانی حیزب دەنوێنی.  لە كاتێكدا هەم  ئەوانەی لە دێمۆكراتڕا چوونە ناو تووده و هەم ئەوانەی كە دانیشتن و گۆشگیریان هەڵبژارد‌ بە هۆی هەر ئەو چەشنە بێ پرەنسیپیە ڕێكخراوەییانە‌ ڕۆیشتن كە كاك ئەمیری هەمیشە بە پرەنسیپ و دیسیپلینی حیزبی لە جێگایەك لە دەستی دەردەچێ و دەنووسێ  لە نانخواردنی پاش نیوەڕۆی مالی مەمی خان دا لە ڕەوتی كۆنگرەی چوار  چۆن شانۆیەكیان بۆ دەنگداتاشین ساز كردوە. بۆ وەبیر هێنانەوەش بڵێم كە بەر لە هاتنەوەی كاك ئەمیر و بەشێك لە بەڕێوەبەرایەتی بۆ ناوەوە ئەوە هەر كاك ئەمیر گوتەنی "تودەكرات"ەكان بوون كە لە تاران و  مەهاباد و بانە و سەردەشت و بۆكان و سەقز و خانێ بە نێوی لایەنگری حیزبی دێمۆكرات خەباتیان دەكرد و پتر لە هەشتا  خۆپێشاندانیان  هەتا ڕوخانی ڕژیم ئۆرگانیزە كرد و پاش شوڕش و كۆنگرەی چوار، دێمۆكراتە یەكشەوەكان بە پێی دیسیپلینی  حێزبی كاك ئەمیر، واتە لە میوانی  نەهار و شاماندا، لە جێگای ئەوان داچێندران. تەنانەت كەسانێك كە كاك ئەمیریش لە نزیكەوە  دەیانناسێ هەڵكێشرانە پلە ڕاوێژكاریی و  ئە‌ندامەتیی كۆمیتیەی ناوەندی كە بە ڕاشكاوی دانیان بە هاوكاریی ساواكی شا داهێنابوو. چون خودی ئەو كەسانە شەهامەتیان هەبوو و بە زار بە  بەرێوەبەرایەتی  حیزبیان  گوتبوو كە چن، من ناویان نابەم. بەس ئەوەندە ئاماژەدەكەم كە یەكیان هەمدیسان پاش دەسترۆیشتنی كۆماری ئیسلامی پەتی جاشایەتیی لە ملی خستەوە و هەر ئێستاش بە هەموو تواناوە لەخزمەت كۆماری ئیسلامی دایە! كاك ئەمیریش  زۆر باشی دەناسێ! بەڵام ئاغاوەتزادەیە و ناكرێ  عەیبی لێبگرێ، وەك مەنگورڤ دەڵێن: هی دە‌خۆنە!لە ئاست ئەو تاوانانەی كە لە كۆنەدۆستی خۆی كاك حەمەدەمینی سیراجیی دەدا، كە هەتا ئەو جێگایەی كە من شاهیدی بووم  بەلای كاك حەمەدەمینەوە كاك ئەمیر مرتەقی لەو بارەوە لێنەهاتووە، جەنابیان   تەنیا كەسی ئەو ناوە نییە كە زیندوو ماوەتەوە. هەر ئێستا كاك جەلیل گادانی ، حەسەنی ڕەستگار، مەلا حەسەنی شیوەسەڵی، مەلا محەمەدی خزری، مەلا ڕەسوڵی پێشنماز و گەلێكی دیكەش زیندوون و دەتوانن شاهیدی بدەن كە لە نیوان ئەو و  كاك حەمەدەمیندا كامیان لەسەر پرەنسیپی حیزبی سوور بوون و كامیان روڕاست بیر و ڕای خۆیان دەربڕیوە و كامیان خەریكی فیتنە بوون. ئەوەندەی من خۆم لە حیزبی دێمۆكراتدا لەگەڵ كاك حەمەدەمین بووم و  تاقەجارێك نەبووە كە بەر لە كۆبوونەوە  بەمن بڵێ كە وا بێژە و یان وا بكە.  گەرچی خوشكەزای بووم و جێگای لەسەتاسەتی متمانەی.  تەنیا بۆ هاتنەدەرەوەم لە حیزب كوتی  مەیدانێ چۆل مەكه.‌  گوتم من دەمەوێ حیزبایەتی بكەم و ناتوانم لەگەل ئەو چەشنە هەلسوكەوتانە خۆ رێكبخەم كە دەیانبینم‌ ،  كاك ئەمیریش خۆی لە دەفتەری سیاسی بوو و ئاگای لە دەمەقاڵەكە هەیە. من لە كاتی هاتنەدەردا  لە مالی كۆنی خوداپەرەست لە ژوری دەفتەرری سیاسی لە بەر‌ چاوی مامە غەنی و قاسملو  و كاك ئەمیر و كاك حەمەدەمین  كە دەفتەری سیاسی حیزبیان پێكدێنا، بە نووسراوە ئیستیعفامدا! بە هۆی هیستریی دژی چەپ، لەباسی  نفوزی حیزبی تودەدا دەیگەێنێتە ڕادەیەك كە وەك بڵێی ئەو هەموو  ئەندامەی حیزبی دێمۆكرات كە لایەنگری ڕو‌انگەی چەپ بوون هەموو هەر قورمیشكرا بوون و بە پەت هەڵدەسوڕان. ئەگەر ئەوە ڕاست بایە زۆربەی ئەو كوردانەی كە لە دێمۆكرات ڕا چوونە ناو حیزبی تودە كە ژمارەیان لەسەرانسەری كوردستان لە چەند سەت كەس تێپەڕی، هەروەها پێڕەوەكانی كۆنگرەی چوارەم  كە سەدان كەس بوون و لەگەل ئەوانەش مامە غەنی و كاك حەمەدەمینی سیراجی، پاش دوو سێ ساڵان بە كۆڵێك ڕەخنەی زانستیانە لەسەر ستراتێژی و قەوارەی ڕێكخراوەیی و مەسەلەی نەتەوایەتی لەو حیزبە جیا نەدەبوونەوە. لەڕوانگە كاك ئەمیرەوە لە حیزبی دێمۆكراتدا چەواشەكاری و بێپرەنسیپی لەئاست خۆی و برادەرانی ناپەسەند بووە بەلام  لە ئاست ئەندامەكانی چەپەوە خۆشی هاوڕی و هاودەمی ئەو بێ پرەنسیپایەتیە بووە. واتە مافی ئەندام  دابەشدەكا بە دوو دەستە. چەپ كە نابێ مافی هەبێ و ڕاست كە دەبێ كەرامەتەكەی بپارێزرێ!كاك ئەمیر كە بەقەولی خۆی هەمەكارەی حیزب بووە لەسەردەمی سەرۆكایەتی شەهید ئەحمەد تۆفیقدا و تەنانەت وەك  ئەو نووسیوێتی ئەحمەد تۆفیقیش مریدی بووە و  زۆر بایخی داوە بە بیر و ڕاكانی، ئاگای له تیرۆر و ‌ بەسەرهاتی سەدیقی ئەنجیری نییە!!!  تێدەكۆشیش كەسایەتی ئەو خەباتكارە بەڕێزە تا دەتوانێ بشكێنێ. شەهید سەدیقی ئەنجیری هەم لەسەردەمی كۆماردا و هەم بە نووسینەكانی ئەدەبیی خۆی ناوی لە مێژوودا دەمێنێ. بەڵام حەز دەكەم  لە ڕوانگەی كاك عەزیزی یۆسفیەوە كەمێك باسی شەهید ئەنجیری بكەم كاك عەزیز دەیگوت:كاك سەدیق مامۆستای سیاسی و كۆمەڵایەتی ئێمە كۆمەڵە گەنجێك بوو كە بەشی هەرە زۆرمان لە بنەماڵە دەسترۆیشتووەكانی مەهاباد نەبووین. هەر لەسەرەتای رووخانی رژیمی رەزاشاوە كۆی دەكردینەوە و ئەلف و بێێ تیئۆریەكانی سیاسیی فێر دەكردین. لە ساڵەكانی پاش كودیتای 28ی گەلاوێژیشدا سەرەڕای ئەوەیكە كاك سەدیق لەگەڵ حیزبی تودە بوو و بەرپرسی ناحیە 5ی تەشكیلاتێ تاران بوو، هەمیشە ڕاوێژ و پرسمان پێدەكرد. كاك ئەمیر ئاگای لە تیڕۆری ئەسعەدی خودایاری ئەندامی هەرە ئازا و بەجەرگی حیزبیش لەلایەن  ئەحمەد تۆفیقەوە نییە!! باشترە كە بڵێم نایەوێ ناوی بەرێ. هەڵبەت ئەسعەدی خودایاری هاوڕێی كاك عەزیزی یۆسفی هەر بە تاوانی جاسوسی كە لە شەهید دكتۆر قاسملوش درابوو، بە دەستی جەماعەتی ئەحمەد تۆفیق تیرۆركرا. واتە گەر دكتۆر بە یارمەتی حیزبی شیوعی دەرباز نەببا لەسەتاسەت بە دەردی  شەهید ئەسعە‌د و شەهید سەدیقی ئەنجیری دەچوو.   سەیریش ئەوەیە كە لەسەر بڕیاری چوونی كاك ئەمیر بۆ ئوروپا و گەرانەوەی بە ئێرانێدا هەڵلایەكی گەورە لە نێوان ئەو و "برادەرەكانی خۆی"، نەك كاك حەمەدەمین و چەپەكان، ساز بوو كە بە گوێ منی  وەچەی دووایش گەیشتۆتەوە بەلام كاك ئەمیر بە خێشكەیی بەلایدادەڕوا باسی نا‌كۆكی نێوان خۆی و ئەحمەد تۆفیق لەمبارەیەوە ناكات. چون گەلێك كەس  تێدەكۆشن عەیبی خۆیان بە هەڵا لەسەر كەسیتر  داپۆشن  و  زۆر لەسەر نفوزی حیزبی تودە و تودەكراتی دەڕۆن هەرچەندە ئیتر ئەوە باوی نەماوە ، هەروەها  چونكە كاك ئەمیر سەرەڕای دۆستایەتیە  ناڕستگۆیانەكەی دەگەل كاك حەمەدەمینی سیراجی بەم شێوەیە تێدەكۆشی ڕقی كۆنە ئاغایانەی خۆی ئەویش لە ئۆروپای سەدەی بیست و یەكەمدا دابمركێنی كە   خوێنەر وەبیر كورتە چیروكی "چەكمەڕەقی" مامۆستای شەهید حەسەنی قزلچی دەخاتەوە،  بۆ چەند   خاڵ پەنجە ڕادەكێشم كە هەرچەند دەبنە چەندپاتەكاری بە لام وەبیر خستنەوەیەكی‌ كاك ئەمیری چەكمە رەقە و زانیاری  دانێكە بە  خوینەرانی وەچەی ئێستا كە بە دوور بوون لەو ڕووداوانە و ئاگایان لییان نییە. 

1- لە سەرەتای پێكهاتنی حیزبی دێمۆكراتەوە دۆستایەتی لەبەینی ئەو دوو حیزبەدا (تودە و دێمۆكرات) پێكهات و تەنانەت پێشەوا تێكەڵاوی حیزبی دێمۆكراتی لە بەرەی ئێراندا بە بەشداری  حیزبی تودە و حیزبی ئێران ڕاگەیاند. 1325

2- كۆمیتەی بەڕێوەبەرایەتی حیزبی دێمۆكرات لە ساڵی 1329ی هەتاوی ڕا هەتا 1334 دەبێتە هاوپەیمانی ستراتێژیكی حیزبی تودە و تەنانەت تێكەڵاوی ڕێكخراوەیی لە دەروەی كوردستان. 

3- لە 1334 پێوەندی ناوەوە دەپسێنن بەڵام حیزبی تودە هەر وەك دۆستی ستڕاتێژیك دەناسن. 

4- لە ساڵەكانی پاش زەربە ، واتا پاش 1338ێ هەتاوی هەم لەزیندان و هەم لەدەروە ناكۆكی و دوو بەرەكی پێكدێ كە لە دەرەوە پتر لەسەر دەستەڵات بوو و لە زینداندا لەسەر پەشیمانبوونەوە یان مانەوه و خۆڕاگری‌.  

5- لە ڕەوتی  بەستنی كۆنگرەی دووهەمدا بە ڕاشكاوی ئەحمەد تۆفیق ڕێگای بەشداری بەشێكی زۆر لە كادیرە رووناكبیرەكان نادا و تەنیا  بە بەشداریی كاك حەمەدەمینی سیراجی ڕازی دەبێ كە بەشداریی بە تەنیاش لەلایەن كاك حەمەدەمینەوه ڕەتدەكرێتەوە.  پێكهینانی كۆمیتەی شوڕشگێری حیزبی دێمۆكرات  ڕەنگدانەوەی بەرهەڵستكاریی ئەو بەشە لە كادیرەكانی حیزبەوە بووە و  حیزبی توودە بایی تورێك دەوری تێدانەبووە. 

6- هەر لە ڕۆژەكانی یەكەمی پاش كۆنگرەی دووهەمەوە لەسەر ئەو ئاكارانەی ئەحمەد تۆفیق كێشە دەكەوێتە ناو كۆمیتەی ناوەندی تازە هەڵبژێردراو و هەم شەهید فایق و هەم شەهید كاك سەدیقی ئەنجیری تێدەكۆشن  بۆ پاڕاستنی ریزەكانی حیزب هەوڵ بدەن. هەر بۆیەش دەكەونە بەر قین و تووڕەیی ئەحمەد تۆفیقەوە. 

7- بە پێچەوانەی نووسراوەكانی كاك ئەمیر ، ئەوە شەهید سولەیمانی مۆعینی نەبووە كە كورسیخواز و دەستەڵاتخوازی تێكیدابێ، بەڵكو ئەحمەد تۆفیق بووە كە تەنانەت  بۆ پاراستنی كورسی لە تیرۆركردنیش نەپرینگاوەتەوە. 

8- لە كۆنفرانسی یەكەم و كۆنگرەی سێهەمدا ئەوە چەپەكان، بە ووتەی كاك ئەمیر توودەكراتەكان، یانی دكتۆر قاسملو، حەمەدەمینی سیراجی، كەریمی حیسامی و مامۆستا هێمن بوون كە پەروباڵیان دا بە حیزبی دێمۆكرات و بووژاندیانەوه. بە غەلەت یا بە دروست  پێڕەو و بەرنامەكەش  هەر لە لایەن ئەوانەوە بە دەوری هەرەكارای دكتۆر  گەڵاڵە كرابوو. 

9- لە دانیشتنی ساڵی 1974ی  حیزبی دێمۆكرات و حیزبی تودە، نە عەلی گەلاوێژ  و نە مامۆستا قزلجی  بەشدار نەبوون و نە دانیشتنەكەش‌ سەری گرتووە. بە كێشە  لە نێوان دەستەی نوینەرایەتی حیزب و كیانوری بە بنبەست گە‌‌یشت كە  بوو بە كۆتایی پێوەندی دوولا. لەم دانیشتنەدا كیانوری  داوای ڕاپۆرتدانەوە لە كاك كەریم و دكتۆر قاسملو دەكا وەك ئەندامی حیزبی تودە نەك لە كاك حەمەدەمین. ئەوانیش هەر سێكیان مەردانە بە گژ ئەو هەلوێستە ناشیرینەدا دێنەوە و تەنانەت كاك حەمەدەمینی سیراجیە كە لەوێ توند  بەگژ كیانوریدا دێتەوە و ئامادەنابێ كە بەتەنیا لەگەڵی دابنیشی. دیارە لەو سەفەرەدا ئەوان لەگەل مەلاحەسەن و لەوانەیە كاك عەلی گەلاوێژیش دیداریان كردبێ. دیداری ئەو كۆنە دۆستانەش  سەرەڕای نەبوونی پێوەندی لەگەل حیزبی تودە لە سالی 1357 و 1358 لەمەهابادیش بەردەوام بووە و چەندین جاران هەر لە ماڵی ئیمە دكتۆر قاسملو و مامۆستا قزلجی و كاك عەلی گەلاوێژ میوان بوون. 

10- لەساڵی 1358دا بەر لە پیلینومی بەرفراوانی یەكەم، لەسەر داوای مامە غەنی و دكتۆر قاسملو كاك حەمەدەمین دەچێتە دەفتەری حیزبی تودە و چاوی بە كیانوری دەكەوێ و رۆژی دوایەش گەراوە مەهاباد و لە كۆبوونەوەی كۆمیتەی ناوەندی  بە پەلەدا دەق و دۆغری هەموو شتەكانی بۆ هاوڕییەكانی باسدەكا. من نازانم ئیدی چ جیگەی شەرمەزاری‌ لە كاك ئەمیرە دیرەدا كە سەرەڕای ئەوەیكە خۆی دەڵی من هیچ بەڵگە و نووسراوەیەكم  ڕانەگرتووە، خەجالەتیی كاك حەمەدەمین  و قسەكانی دە گیومە دەخا و وەك گێڕانەوەی ڕاستەو خۆ بە   بەڵگەیان دەنوێنێ. 

11- لە كۆنگرەی چواردا سەرەڕای هەوڵی گیرساندنەوەی كاك حەمەدەمین لەبەغدا و بەشدار نەكردنی لە كۆنگرەدا لە لایەن بە پرەنسیپەكانی وەك كاك ئەمیر ‌( لە لایەن بنەماڵەوە  لە بەستنی كۆنگرە ئاگادار كرا، لەكاتێكدا بە ناو ئەندامی مەكتەبی سیاسی بوو!!!) بەشداریی كرد و بە ڕاشكاوی و شەهادەتی هەمووان بیر و ڕای خۆی دەق و دۆغری  لەسەر هەموو مەسەلەكان دەربڕی و تەنانەت لەسەر لیستە فیكسەكەی ئامادە كراوی سەر ‌ نەهاری  كاك ئەمیر و دكتۆریش!!

12- نووسەری سەرەكی بەیانی جیابوونەوەی پێڕەوەكانی كۆنگرەی چوار كاك حەمەدەمین بووە و قەت حاشای لێنەكردووە. لەو ڕێكخراوەشدا هەمیشە ملكەجی بڕیاڕەكانی گشتی بووە و بە شایەتی هەموویان قەت تێنەكۆشاوە  ڕای خۆی بەسەر ئەوانیتر دا زۆرسەپێن بكا. جون من خۆم ئەو بەیانەم بە كۆمیتەی ناوەندیی حیزبی تودە گەیاند لەوە ئاگادارم كە كیانوری ئەو هەلەی لە حەوای قواستەوە. 

13- كاك حەمەدەمینی سیراجی لە حیزبی تودەی ئیرانیشدا كە هەمدیسان هەم لە كۆنفڕانسی سەتاسەری و هەم لە هێندی دانیشتنی كۆمیتەی ناوەندی دەگەلی بووم هەمیشە بیروڕای خۆی بە ڕاشكاوی دەربڕیوە. هەروەها لە هەموو كۆبوونەوەكانی كە بۆ دابڕان لە حیزبی تودە گیران بە چاك یان خراپ ‌  ڕاشكاویی بەیان و پاڕاستنی پرەنسیپی دێمۆكراتانەی ڕاگرتووە.

14- مەلارەسولی پێشنماز لە ئالمان لە ماڵە كاك ڕەحمانی حاجی ئەحمەدی  كە من و كاك ئەمیر و مامە و كاك حەمەدەمین و  گەلێك برادەری دیكەشی لێبوو باسی با‌نگكردنی گشتی كۆمیتەی ناوەندیی حیزبیان بۆ ئەمنی بەغدالە پێوەندی لە گەل وتوێژی دكتۆر لە ئۆروپا و داكۆكی لە  بارزانیدا، كرد و قسەكانی بویرانەی كاك حەمەدەمینی گێڕاوە و هەم ڕاوەستانی ئاسانسۆر و گالتەی مامۆستا هێمن و ترسی هێندی برادەر. كەچی كاك ئەمیر دەیەوی وا بنوێنی كە  ئەوان ملكەجی ڕژیمی بەغدایە بوون. باشە  با هەر سەیرێكی  ئێما و ئیشارەكانی مامۆستا هێمن لە نامەكانی  لە كتێبی یادی هێمنی كاك كەریمی حیسامیدا هاتووە و هەم هەلسوكەوتی  پاشماوەی نۆینەرەكانی دێمۆكرات بە لای بەعسەوه بكەین. ‌خێزانی كاك حەمەدەمین بە ئەندامێكی كۆمیتەی ناوەندی‌ حیزب دەڵی من عیراقیم شەرم دەكەم لەو قسانەی كە تۆی كوردی ئیران لەئاست ئەو  بەعسیە  كردت، تۆ شەرمناكەی! كاك ئەمیر دەتوانی بە تەلیفون ناوەكەی لە رووناك خان بپرسێ و زۆر بە سەرو گۆێلاكی كابرا هەڵنەڵێ. هەروەها كاك ئەمیر با چاوێك بەخۆی و دەور و بەری و سەرجەمی پێوەندییەكانی لەگەل بەغدادا بخشێنێتەوە و بە خێشكەیی تێنەكۆشی ئەوە بە گوێی خوینەردا بخوێنی كە  چەپەكان بوون  بە لای بەعس ئەویان ناشیرین دەكرد. هەتا چەپەكان كاری حیزبیان بەدەستەوە بوو، لەسەر  كورسی پێوەندییەكانی حیزبیش لەبەغدا شەڕە خەنجەر  دەستی پێنەكردبوو!! 

15- كاك حەمەدەمین لە ئاخر دیداری پێش مردنداش بە سەربەرزی كوتی ئەمن كوردێكی سۆسیالیستم  و بەوەش شانازی دەكەم. بەداخەوە شێرپەنجە زوو لەشی فەوتاند و لەناوماندا نەماوە.   

16- زورم لەگەڵ كاك حەمەدەمین حەولدا كە بیرەوەرییەكانی بنووسێتەوە هەر هەر بە پێكەنین خۆی لە باسەكە لادەدا،  تەنیا جارێك  گوتی  نامەوەی ئەوەی كە هەیە و ئاشكرابووە پتر جێلكەی تێوەردەم و بەر پرسیاری شكاندنی حورمەتی زۆركەسم وەمل كەوێ.  كوتیشی : "وەزعی ناوخۆی حیزب ‌ زۆر لەوەی خراپتر‌ بووە كە ئێوە ئاگادارن ."هیوادارم  ئەوانەی كە لەمەوبەدوا بیرەوەری دەنووسن لانی كەم لایەنی مرۆڤایەتیان لەبیر نەچێتەوە و لەپێناو پەڕاندنەوەی خۆیان و یان بەرژەوەندییەكانی چینایەتیاندا ویژدان  پێشێلنەكەن.


-   ممتاز حه‌یده‌ری
-   هێمن كاكه‌یی
-   به‌ختیار حه‌یده‌ری
-   جمشيد حیدری
-   كه‌مال مه‌زهه‌ر
-   دلێر شاوێس
-   K21
-   سەعید عەبدوڵا
-   علی محمود
-   ئیبراهیمی كوێخا
-   ئارام شێخوه‌سانی
-   K21
-   و : غازی حەسەن
-   مومتاز حەیدەری
-   یوسف ئەحمەد مەنتك
-   محەممەد ئەمین پێنجوێنی
-   حیدر عبدالله‌
-   عصمت شریف
-   د.جمشید حیدری
-   د. عەبدوڵڵا غەفور
-   علی كندی
-   كەریم شارەزا
-   K21
-   K21
-   K21
-   هێرش سنجاوی
-   هێرش سنجاوی
-   عه‌بدولكه‌ریم شێخانی
-   هۆنیار عەبدوڵڵا
-   حەیدەر عەبدوڵڵا
-   K21
-   كريم شاره‌زا
-   د. جمشيد حيدري
-   د.شاكر النابلسى
-   غالب حسن الشابندر
-   د. منذر الفضل
-   القاضي والخبير القانوني : زهير كاظم عبود
-   شه‌مال عادل
-   جودت هوشيار
-   زيد محمود علي
-   كريم شاره‌زا
-   شه‌مال عادل سليم
-   جودت هوشیار
-   ممتاز الحيدري
-   د. أزاد عبيد
-   بلند الحيدرى
-   K21
-   ممتاز الحيدري
-   K21
-   ئارام مەجید
-   ئیبراهیمی كوێخا
-   صديق شيخ محمود
-   باوكی شیلان
-   شێخ محەمەد باڵەك
-   جمشيد حيدرى
-   محەمەد مەسعود
-   حەسەن ماوەرانی
-   K21
-   مۆفەق میراودەلی
-   هادی ئەمین
-   سەعید عەبدوڵا
-   عادل گه‌رمیانی
-   حەسەن عەبدوڵا
-   هۆشمەند عەلی
-   بەختیار عەبدوڵا
-   تارق جامباز
-   K21
-   K21
-   K21
-   K21

Copyright 2010 www.kurdistan-21.net      Created by C4kurdGroup